مسعود ده نمکی

مسعود ده‌نمکی

فصل هشتم: مواقع صلوات

11. ذکر صلوات هنگام ورود به مسجد و خروج از مسجد

حضرت امام باقر (ع) در ذیل حدیثی در باب آداب مسجد رفتن می‌فرماید: «زماني‌كه به قصد نشستن، وارد مسجد شدي، حتماً پاك و طاهر باش، و چون داخل شدي به سوي قبله روي كن، سپس خدا را بخوان و از او بخواه، و هنگامي‌كه وارد مي­شوي بسم‌الله بر زبان بياور، و خدا را حمد و ثنا بگوي، و بر نبي اكرم (ص) صلوات بفرست...»

[دعوات راوندی/ بحارالانوار. ج 91. کتاب ذکر و دعا 2. ابواب ذکرها و فضیلت‌های آن ـ باب بیست و نهم. ح 63]  

و همچنین از ایشان است: «به هنگام ورود به مسجد ابتدا پاي راست‌ات را داخل كن و بر نبي اكرم (ص) و خاندان او (ع) صلوات بفرست (و هنگامي‌كه خارج مي­شوي ابتدا پاي چپ‌ات را بيرون بگذار و بر نبي (ص) و خاندان او (ع) صلوات بفرست)»

[دعوات راوندی/ بحارالانوار. ج 91. کتاب ذکر و دعا 2. ابواب ذکرها و فضیلت‌های آن ـ باب بیست و نهم. ح 63]  

در جای دیگر حضرت علاوه بر ورود به مسجد، فرمایش به فرستادن صلوات به هنگام ترک مسجد می‌فرمایند: «هنگامي‌كه وارد مسجد شدي و زماني‌كه آن را ترك گفتي بر نبي اكرم (ص) صلوات بفرست.»

[دعوات راوندی/ بحارالانوار. ج 91. کتاب ذکر و دعا 2. ابواب ذکرها و فضیلت‌های آن ـ باب بیست و نهم. ح 63]  

عبدالله ابن الحسن از مادرش فاطمه و او از جدش روایت می‌کند: «رسول‌الله (ص) زماني‌كه وارد مسجد مي­شد بر نبي اكرم (ص) صلوات مي‌فرستاد و مي­فرمود: پروردگارا گناهان مرا مورد مغفرت قرار بده درهاي رحمت‌ات را بر من بگشاي، و زماني‌كه خارج مي­شد بر نبي اكرم (ص) صلوات مي­فرستاد و مي‌فرمود: پروردگارا گناهان مرا مورد مغفرت قرار بده، و درهاي فضل و بخشش‌ات را بر من بگشاي.»

[دعوات راوندی/ بحارالانوار. ج 91. کتاب ذکر و دعا 2. ابواب ذکرها و فضیلت‌های آن ـ باب بیست و نهم. ح 63]  

و از معصوم (ع) در آداب ورود به مسجد آمده است: «زماني‌كه به مسجد آمدي پاي راست‌ات را پيش از پاي چپ در آن وارد كن و بگو: (سلام، رحمت و بركات خداوندي نثار تو باد اي نبي اكرم (ص) پروردگارا برمحمد (ص) و آل محمد صلوات بفرست و درهاي رحمت‌ات را بر ما بگشاي و ما را از آبادگران مساجدت قرار بده، پروردگارا باعظمت و شكوهمند است مدح و ثناي تو)، و زماني‌كه قصد خروج داشتي پاي چپ را پيش از پاي راست بيرون بگذار و بگو: (پروردگارا بر محمد (ص) و آل محمد (ع) صلوات بفرست و درهاي فضل و كرم‌ات را بر من بگشاي)»

[دعوات راوندی/ بحارالانوار. ج 91. کتاب ذکر و دعا 2. ابواب ذکرها و فضیلت‌های آن ـ باب بیست و نهم. ح 63]  

و همچنین از معصوم در باب استحباب صلوات در هنگام ورود به مسجد آمده است هنگامي‌که وارد مسجد مي­شوي، نخست پاي راست را داخل كن و بگو: «با نام خدا، با خدا، از خدا و به سوي خدا، و بهترين نام‌ها همگي از آن خداست، بر خدا توكل كردم، هيچ قدرتي برتر از او وجود ندارد، پروردگارا بر محمد (ص) و آل محمد (ع) صلوات بفرست و درهاي رحمت و توبه­ات را بر من بگشاي و درهاي معصيت‌ات را بر من ببند، و مرا از زيارت‌كنندگانت و نيز از آبادگران مساجدت، و در زمره كساني‌كه شب و روز با تو مناجات مي‌كنند و نيز كساني‌كه در نمازشان خشوع دارند قرار بده، و شيطان رانده شده و همه يارانش را از من دور ساز...»

[مکارم الاخلاق: ص 344/ بحارالانوار. ج 81. کتاب نماز 3. ابواب مکان نمازگزار ـ باب نهم. ح 16]

12. ذکر صلوات در روز عید غدیر (18 ذی‌الحجه)

حسن بن راشد می‌گوید از امام صادق (ع) پرسیدم: «قربانت گردم، آیا مسلمانان غیر از عیدین (عید فطر و قربان)، عید دیگری دارند؟ فرمود: بلی حسن، بزرگ­تر و شریف­تر از عیدین هم داریم. عرض کردم: این عید چه روزی است؟ فرمود: روز نصب امیرالمؤمنین (ع) به امامت. گفتم: ما در این روز چه باید بکنیم؟ فرمود: آن را روزه بگیری ای حسن! و در آن روز بسیار بر محمد (ص) و آل محمد (ع) درود بفرستی...»

[بحارالانوار. ج 37. کتاب تاریخ امیرالمؤمنین (ع) ـ 1. باب پنجاه و دوم. ح 53] و [ثواب الاعمال: ص 67-68/ بحارالانوار. ج 94. ابواب زکات و خمس و روزه ـ باب شصتم. ح 5] و [ثواب الاعمال: ص 68/ بحارالانوار. ج 94. ابواب زکات و خمس و روزه ـ باب شصتم. ح 7]  

13. ذکر صلوات در تمام ایام ماه شعبان

شیخ عباس قمی در کتاب شریف مفاتی‍ح‌الجنان صلواتی را ویژه ماه شعبان بیان کرده که در فصل انواع صلوات متن این صلوات ذکر شده است.

14. ذکر صلوات در ماه مبارک رمضان

در خطبه پیامبر (ص) در مورد فضیلت ماه رمضان آمده است که فرمود: «هرکس در این ماه، بر من زیاد صلوات بفرستد، در روزی که ترازوی اعمال مردم سبک هست، خداوند ترازوی اعمال او را سنگین می‌کند.»

[بحارالانوار. ج 91. کتاب ذکر و دعا 2. ابواب ذکرها و فضیلت‌های آن ـ باب بیست و نهم. ح 17]  

همچنین در روایتی از امام رضا (ع) در خصوص صلوات در شب آخر ماه رمضان یعنی شب عید فطر آمده است: «... در شب فطر بر رسول گرامی‌اش بسیار صلوات بفرستید؛ که در این شب هرکس عمل نیکو انجام داده باشد پاداش خویش را می‌ستاند.»

[فقه الرضا/ بحارالانوار. ج 94. ابواب زکات و خمس و روزه ـ باب پنجاه و سوم. ح 57]  

15. ذکر صلوات در روز عرفه به نقل از امام صادق (ع)

«اَللّهُمَّ یا اَجْوَدَ مَنْ اَعْطی وَیا خَیْرَ مَنْ سُئِلَ وَیا اَرْحَمَ مَنِ اسْتُرْحِمَ اَللّهُمَّ صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ وَآلِهِ فِی الاَْوَّلینَ وَ صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ فِی الاَّْخِرینَ وَ صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ فِی الْمَلاَءِ الاَْعْلی وَ صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ فِی الْمُرْسَلینَ اَللّهُمَّ اَعْطِ مُحَمَّداً وَ آلَهُ الْوَسیلَةَ وَالْفَضیلَةَ وَالشَّرَفَ وَالرِّفْعَةَ وَالدَّرَجَةَ الْکَبیرَةَ اَللّهُمَّ اِنّی آمَنْتُ بِمُحَمَّدٍ صَلَّی اللّهُ عَلَیْهِ وَآلِهِ وَ لَمْ اَرَهُ فَلا تَحْرِمْنی فِی الْقِیمَةِ رُؤْیَتَهُ وَ ارْزُقْنی صُحْبَتَهُ وَ تَوَفَّنی عَلی مِلَّتِهِ وَاسْقِنی مِنْ حَوْضِهِ مَشْرَباً رَوِیّاً سآئِغاً هَنَّیئاً لا اَظْمَاءُ بَعْدَهُ اَبَداً اِنَّکَ عَلی کُلِّ‌شَیْءٍ قَدیرٌ اَللّهُمَّ اِنّی آمَنْتُ بِمُحَمَّدٍ صَلَّی اللّهُ عَلَیْهِ وَآلِهِ وَلَمْ اَرَهُ فَعَرَِّفْنی فِی الْجِنانِ وَجْهَهُ اَللّهُمَّ بَلِّغْ مُحَمَّداً صَلَّی اللّهُ عَلَیْهِ وَآلِهِ مِنّی تَحِیَّةً کَثیرَةً وَسَلاماً»

خدایا! ای بخشنده‌ترین عطابخشان و ای بهترین درخواست‌شدگان و ای مهربان‌ترین کسی که از او مهربانی جویند خدایا درود فرست بر محمد (ص) و آل او (ع) در زمره پیشینیان و درود فرست بر محمد (ص) و آل او (ع) در زمره پسینیان و درود فرست بر محمد (ص) و آل او (ع) در ساکنین عالم بالا و درود فرست بر محمد (ص) و آل او (ع) در زمره مرسلین. خدایا عطا کن به محمد (ص) و آل او (ع) مقام وسیله و فضیلت و شرف و رفعت و درجه بلند خدایا من ایمان آوردم به محمد (ص) با اینکه او را ندیده‌ام پس در روز قیامت از دیدارش محرومم مفرما و مصاحبت و همنشینی او را روزی‌ام فرما و بر کیش او بمیرانم و بنوشانم از حوض او (حوض کوثر) نوشاندنی سیراب و جانبخش و گوارا که پس از آن هرگز تشنه نشوم که به‌راستی تو بر هرچیز توانایی خدایا من ایمان آورده‌ام به محمد (ص) و او را ندیده‌ام پس در بهشت رویش را به من نشان ده خدایا برسان به محمد (ص) از جانب من تحیتی بسیار و سلامی.

[مفاتیح‌الجنان: باب اعمال روز عرفه] 

16. پنجشنبه از غروب آفتاب تا جمعه شب

همان‌طور که در مرور روایات آمد، صلوات ذکر عام بوده و مقید به هیچ زمان و مکان و حالتی نمی‌باشد، اما در بعضی از اوقات و اماکن فضیلت‌هایی مضاعف دارد. در بررسی فضیلت صلوات در ایام هفته روایات روی دو روز پنج‌شنبه و جمعه تمرکز یافته‌اند. البته روز دوشنبه نیز در برخی روایات ذکر شده است، اما روز پنج‌شنبه و در فاصله زمانی غروب آفتاب پنج‌شنبه تا غروب آفتاب جمعه بافضیلت‌ترین زمان‌ها برای ذکر صلوات است. حضرت رسول (ص) از شب جمعه به عنوان «شب سفید» یاد کرده و می‌فرمایند: «در شب سفید و در روز درخشان، یعنی شب و روز جمعه، بسیار بر من صلوات بفرستید. سؤال شد: بسیار چقدر است؟ فرمود: تا صد و بلکه بیشتر که آن برتر است.»

[رساله شهید ثانی/ بحارالانوار. ج 86. کتاب نماز 8. ابواب نماز فضیلت روز و شب جمعه ـ باب سوم. ح 20]

عمر بن یزید از امام صادق (ع) مقدار صلوات در روز جمعه را حداقل هزار و در سایر روزها صد مرتبه ذکر کرده و آورده است: «امام صادق (ع) به من فرمود: ای عمر، چون شب جمعه شود، از آسمان ملائکه‌ای به تعداد ذرات فرود می­آیند درحالی­که در دستان آن‌ها قلم­هایی از طلا و برگه‌هایی از نقره است و تا شب شنبه فقط صلوات بر محمد (ص) و آل محمد را می­نویسند، پس آن را بسیار بگو. و به من فرمود: ای عمر، از سنّت است که در هر جمعه هزار مرتبه و در سایر روزها صد مرتبه بر محمد (ص) و اهل‌بیت او (ع) درود بفرستی.»

[جمال الاسبوع/ بحارالانوار. ج 86. کتاب نماز 8. ابواب نماز فضیلت روز و شب جمعه ـ باب سوم. ح 24]

ابن سنان نیز همین حدیث را با بیانی دیگر از حضرت امام صادق (ع) روایت کرده است: «چون شامگاه پنجشنبه و شب جمعه فرا مى‏رسد،  فرشتگان از آسمان نازل مى‏شوند درحالى‌كه با خود قلم‌هايى از طلا و صحيفه‏هايى از نقره دارند و آن‌ها شامگاه پنجشنبه و شب جمعه و نیز روز جمعه تا وقت غروب آفتاب، چيزى غیر از صلوات بر (ص) و اهل‌بیت او (ع) را نمی‌نویسند.»

و در روایتی دیگر از امام صادق (ع) در فضیلت صلوات در شب جمعه و روز جمعه آمده است: «صدقه در شب جمعه و روز آن هزار برابر می­شود و درود بر محمد (ص) و آل او (ع) در شب جمعه با هزار حسنه برابر است؛ و خداوند در آن هزار سیئه را برمی­دارد و در آن هزار درجه را بالا می­برد، و درود ­فرستنده بر محمد (ص) و آل او (ع) در شب جمعه، نور او تا قیام قیامت در آسمان می­درخشد و ملائکه خدا در آسمان برای او استغفار می­کنند و فرشته گمارده­شده بر قبر رسول خدا (ص) تا قیام قیامت برای او استغفار می‌کند.»

[الخصال ج 2: ص 31/ بحارالانوار. ج 91. کتاب ذکر و دعا 2. ابواب ذکرها و فضیلت‌های آن ـ باب بیست و نهم. ح 11]  

حدیث استحباب صلوات و فضیلت آن در شب جمعه و روز جمعه و نزول ملائک ویژه ثواب صلوات در این اوقات در چند جای دیگر به نقل از امام صادق (ع) آمده است:

«چون شامگاه پنج­شنبه و شب جمعه شود، ملائکه از آسمان فرود می­آیند، درحالی­که قلم­هایی طلایی و برگه­هایی از نقره همراه آنان است. در شامگاه پنج­شنبه و شب جمعه و روز جمعه تا غروب خورشید، فقط صلوات بر محمد (ص) و آل محمد (ع) را بر آن می­نویسند.»

[الخصال ج 2: ص 31/ بحارالانوار. ج 91. کتاب ذکر و دعا 2. ابواب ذکرها و فضیلت‌های آن ـ باب بیست و نهم. ح 11]  

در کتاب مصباح‌المتهجد در ذکر اعمال و فضایل شب جمعه و روز جمعه آمده است: «... ترغیب به روزه در آن روایت شده است، با این تفاوت که بهتر این است که به روزه آن روز تنها اکتفا نکند، مگر با روزه روز قبل از آن، و درباره خوردن انار در آن روز و در شب آن فضیلت بسیار روایت شده است و آغاز سفر در آن روز مکروه است و زیادت صلوات بر نبی (ص) در آن مستحب است و اگر هزار مرتبه بتواند صلوات بفرستد، دارای ثواب بسیار است.

و مستحب است که اندکی بعد از فجر روز جمعه، صد مرتبه «قل هو الله احد» بخواند و صد مرتبه بر پیامبر (ص) صلوات بفرستد و صد مرتبه از خدا استغفار کند و سوره نساء، هود، کهف، صافات و رحمن را بخواند و بگوید: پروردگارا، صلوات‌ات و صلوات ملائکه و رسولان‌ات را بر محمد (ص) و آل محمد (ع) قرار بده و می­گوید: پروردگارا بر محمد (ص) و آل محمد (ع) صلوات بفرست و فرج آن‌ها را تعجیل بفرما...»

[الخصال ج 2: ص 31/ بحارالانوار. ج 91. کتاب ذکر و دعا 2. ابواب ذکرها و فضیلت‌های آن ـ باب بیست و نهم. ح 11]  

و همچنین در جای دیگری آمده است: «مستحب است که در پایان روز پنج­شنبه از خداوند با این استغفار طلب مغفرت کند و بگوید: طلب مغفرت می­کنم از خدایی که معبودی جز او نیست، خدای زنده جاویدان، و همچون بنده  خاضع بیچاره درمانده­ای که یارای تغییر و تحول، نفع و ضرر، مرگ و حیات و برانگیختن خود را ندارد، و خداوند بر محمد (ص) و عترت پاک برگزیده پاک نیکوی‌اش سلام و درود فرستد.

سپس می­گوید: خدایا! ای آفریننده نور پیامبران و گلزار قبرهای جهانیان و پاداش حقایق روز دین، و مالک حکم اولین­ها و آخرین­ها و تسبیح­کنندگان، و عالم به هر تکوین، به عزت‌ات در زمین و آسمان، و حجاب دست­نیافتنی­ات بر طغیان گران گواهی می­دهم، ای آفریدگار روحم و ای مقدّر کننده مرگم، و آگاه به پیدا و پنهانم! سجده و بندگی برای تو و عنادم برای دشمن توست ای معبود من، گواهی می­دهم که تو خدایی هستی که هیچ خدایی جز تو نیست، یگانه­ای و شریکی برای تو نیست، بر تو توکل کردم و به سوی تو بازمی­گردم، و تو برای من بس هستی و بهترین پشتیبان هستی.

و مستحب است که در آن سوره مائده و هزار مرتبه قدر را قرائت کند و این‌گونه بر نبی (ص) درود بفرستد: بارالها بر محمد (ص) و خاندان محمد (ع) درود بفرست و فرج آنان را تعجیل بفرما و دشمنان آنان از جن و انس از اولین­ها و آخرین­ها را نابود بگردان، و کسی‌که حاجتی دارد، به جهت این کلام او (ص) باید در آن سحرخیز باشد: بارخدایا بر امت‌ام در سحرخیزی­اش برکت ببخش، و چون روی کرد، باید حمد، معوذتین، اخلاص، قدر، آیۀ الکرسی و پنج آیه آخر آل عمران را قرائت کند، سپس بگوید: ای مولای من، امید قطع شد جز از غیر تو، و آرزوها ناکام ماند جز در تو. ای خدا، به حق کسی‌که حق او بر تو واجب است از میان کسانی‌که برایشان نزد خودت حقی قرار دادی، از تو می­خواهم که بر محمد (ص) و خاندان محمد (ع) درود بفرستی و حاجت‌ام را برآورده کنی.»

[بلدالامین: ص 141-142، مصباح الکفعمی: ص 132-133مصباح المتهجد: ص 178 و 179/ بحارالانوار. ج 87. کتاب نماز 9. ابواب نماز فضیلت روز و شب جمعه ـ باب نهم. ح 43]

ادامه دارد...