مسعود ده نمکی

مسعود ده‌نمکی

فصل هشتم: مواقع صلوات

17. روز پنج‌شنبه شب و بعد از نافله نماز مغرب

علاوه بر اینکه روایات به‌طور کلی از غروب پنج‌شنبه تا غروب جمعه را بافضیلت‌ترین زمان ذکر صلوات می‌دانند، اما در حدیثی امام صادق (ع) ذکر و صلواتی را در آخرین سجده از چهارمین رکعت نافله مغرب نیز توصیه می‌فرماید: «هرکه در شب جمعه [نماز مغرب را] بخواند و بعد از آن چهار رکعت بخواند و در آخرین سجده از نوافل، هفت مرتبه بگوید: {پروردگارا به حق سیمای کریم‌ات و اسم عظیم‌ات از تو می‌خواهم که بر محمد (ص) و آل محمد (ع) درود بفرستی و گناه بزرگ‌ام را بر من ببخشی}، از نماز خارج می­شود درحالی­که او بخشیده شده است و اگر آن را هر شب انجام دهد، بهتر است...»

[کتاب العروس/ بحارالانوار. ج 86. کتاب نماز 8. ابواب نماز فضیلت روز و شب جمعه ـ باب سوم. ح 16] و [الخصال ج 2: ص 31/ بحارالانوار. ج 86. کتاب نماز 8. ابواب نماز فضیلت روز و شب جمعه ـ باب سوم. ح 14]

18. پنج‌شنبه شب و پس از نوعی نماز نافله مختص این شب سفارش‌شده از پیامبر (ص)

درباره نماز در شب جمعه از نبی (ص) روایت شده است که وی فرمود: ...

«... دو رکعت دیگر از پیامبر (ص) روایت است که در هر رکعت حمد و آیة الکرسی را هرکدام یک مرتبه و (قل هو الله احد) را پانزده مرتبه می­خواند و در پایان نمازش هزار مرتبه می­گوید: پروردگارا، بر نبی (ص) صلوات بفرست. خداوند شفاعت هزار نبی را به او عطا می­کند و برای او ده حج و ده عمره می­نویسد و خداوند در بهشت قصری مانند وسیع­ترین شهر در دنیا به او عطا می­کند.

نماز دیگری برای این شب است و آن نماز حفظ قرآن است که ابن عباس آن را از امیرمؤمنان (ع)  روایت کرده که فرمود: رسول خدا (ص) فرمود: آیا کلماتی به تو بیاموزم که خداوند عزوجل با آنان به تو سود می­رساند و هرکس آن‌ها را آموخت، از آن‌ها سود ببرد و آنچه را که آموختی، در سینه­ات ثابت ­سازد؟ گفتم: بله ای رسول خدا. فرمود: زمانی­که شب جمعه شد، در ثلث سوم شب برخیز، و اگر نتوانستی، پس قبل از آن برخیز و چهار رکعت بخوان که در رکعت اول فاتحۀ الکتاب و سوره یس و در رکعت دوم فاتحۀ الکتاب و تنزیل السجده، و در رکعت سوم فاتحۀ الکتاب و حم الدخان و در رکعت چهارم فاتحۀ الکتاب و (تبارک الذی بیده الملک) را می‌خوانی، و چون از تشهد فارغ شدی و سلام دادی، خداوند عزوجل را حمد و ثنا بگو و با بهترین صلوات بر من صلوات بفرست. سپس برای مؤمنان استغفار کن و بگو:

پروردگارا، با ترک معصیت­ها، دائماً تا زمانی­که مرا باقی گذاشتی، بر من رحمت بیاور، و از اینکه با طلب آنچه که به من ارتباط ندارد ـ فایده­ای ندارد ـ خود را به زحمت اندازم، مورد رحمت قرار بده، و حسن نظر در آنچه که تو را از من راضی می­کند به من روزی بفرما. پروردگارا، ای خالق آسمان­ها و زمین، ای صاحب شکوه و اکرام و عزتی که قابل دسترسی نیست، ای الله، ای رحمان، به شکوه‌ات و به نور سیمایت از تو می­خواهم که قلبم را به حفظ کتاب‌ات ملزم سازی، چنانکه آن را به من آموختی، و به من روزی کنی که آن را به نحوی که تو را از من راضی می­سازد، تلاوت کنم.

پروردگارا، ای خالق آسمان­ها و زمین، ای صاحب شکوه و اکرام و عزتی که قابل دسترسی نیست، ای الله ای رحمان، به شکوه‌ات و نور سیمایت از تو می­خواهم که با کتابت دیده­ام را روشن کنی، و سینه­ام را با آن گشاده سازی، و زبان‌ام را با آن گویا سازی، و قلبم را با آن گشایش بخشی، و بدن‌ام را با آن به کار بگیری که جز تو کسی مرا بر خیر یاری نمی­کند، جز تو آن را نمی­آورد، (و لا حول و لا قوة إلا بالله العلی العظیم).

ای ابوالحسن، آن را سه، پنج یا هفت جمعه انجام بده.»

[جمال الاسبوع/ بحارالانوار. ج 86. کتاب نماز 8. ابواب نماز فضیلت روز و شب جمعه ـ باب سوم. ح 28]

19. پنج‌شنبه شب و در نافله شب

از شیخ محمد ابن علی کراجکی در کتاب جمال‌الاسبوع در فضیلت اعمال شب جمعه و روز جمعه صلوات و دعایی ویژه برای نماز نافله شب و قنوت نماز وتر آمده است: «با استنادمان به کتاب شیخ محمد بن علی کراجکی در عمل روز جمعه برای ما روایت شده است که گوید: چون نمازگزار از دو رکعت اول سلام داد، باید بگوید: پروردگارا بر محمد (ص) و همه آل مطهر محمد (ع) درود بفرست و مرا بر طاعت‌ات یاری کن و برای عبادت‌ات به من توفیق ده، پروردگارا، ای خدای جبرئیل، میکائیل و اسرافیل، در قلبم یقین و در دیده­ام نور، در سینه­ام خیرخواهی، و ذکرت در شب و روز را بر زبان‌ام قرار بده و رزقی گسترده و بدون منّت و محظور به من بده. پروردگارا مرا از آنچه که تو را از من راضی می­سازد آکنده کن.»

و چون چهار رکعت را به اتمام رساند، باید بگوید: «پروردگارا بر محمد (ص) خاتم انبیا و همه خاندان مطهر او (ع) درود بفرست و ما را از هدایت­کنندگان هدایت­یافته، نه گمراه و گمراه‌کننده، اهل سازش با اولیایت و اهل جنگ علیه دشمنانت قرار بده که هر آنکه تو را اطاعت کند، دوست بداریم و از آنکه با تو مخالفت کرد نافرمانی کنیم. پروردگارا این دعاست و در اجابت، توکل بر توست. پروردگارا در قلب، سینه، گوش، چشم، مو، پوست، گوشت و استخوان نوری برایم قرار بده و نوری قرار بده که مرا احاطه کند. پروردگارا مرا به سوی رشد، هدایت کن و با دادن صلاح بر من لطف کن و مرا از شر بندگان محفوظ بدار و در روز معاد بر من رحمت بیاور.

و چون شش رکعت را به اتمام رساند، باید بگوید: «پروردگارا، تو بخشنده مهربان، خالق آسمان­ها و زمین، صاحب شکوه و اکرام هستی، هیچ خدایی جز تو خدای صاحب بخشش و کرم نیست. بر برترین مردم، رسول‌ات محمد (ص) و خاندان معصوم پاک و کریم او (ع) صلوات بفرست، پروردگارا، من بنده درخواست‌کننده نیازمند، بنده پناه­خواه‌ات، ترسان از عذاب‌ات، امیدوار به فضل و ثواب‌ات هستم، پس نیازم را با نعمت‌ات جبران کن، و کمبود مرا با رحمت‌ات جبران کن و ترس‌ام را با بخشش‌ات ایمن کن، و امید مرا با احسان‌ات محقق کن. پروردگارا من از تو طلب مغفرت می­کنم، پس مرا مشمول مغفرت کن. به سوی تو توبه می­کنم، پس توبه­ام را بپذیر، همه گناهان‌ام را، قدیم و جدید آن را ببخش، پروردگارا آزمودن‌ام را سخت نکن و دشمنانم را بر من شاد نکن و آتش را جایگاه من قرار نده.

و چون هشت رکعت را تمام کرد بگوید: «پروردگارا بر رسول‌ات محمد (ص) که برگزیدی و بر ائمه اطهار، اهل‌بیت او (ع) درود بفرست و هرگز مرا به بدی­ای که از آن نجات‌ام دادی بازنگردان و هرگز نیکویی آنچه که به من عطا کردی را از من باز نستان. پروردگارا از آن توست حمد و مجد، تو پروردگار آسمان­ها و زمین و هر آنچه که در آن‌ها و مابین آن‌هاست می­باشی. پروردگارا تو حق هستی، و سخن تو حق، بهشت حق، آتش حق و قیامت حق است. پروردگارا برای تو اسلام آوردم و به تو ایمان آوردم و بر تو توکل کردم و برای گرفتن حق و داوری نزد تو آمدم. پروردگارا بدی هر صاحب بدی را از من دور کن و هر ضرری را از من برگردان.

پروردگارا بر محمد (ص) و همه خاندان پاک محمد (ع) درود بفرست و هر خیر را با آنان شروع کن و خیر در هر خیری را با آنان به پایان برسان و دشمنان آن‌ها را از جن و انس از اولین­ها و آخرین­ها نابود کن، ای تواناترین توانایان.

گوید: و مستحب است که در قنوت‌اش در شب جمعه بگوید: پروردگارا به فضیلت شب جمعه، حرمت، شرف و منزلت آن و به حق نبی­ات محمد (ص) که درود خدا بر او و خاندان مطهر او باد، که دلالت‌کننده بر آن (فضیلت جمعه) و دعوت­کننده به آن و معروف به آن، و هشدار­دهنده بر واجب آن است می­خواهم که بر محمد (ص) و خاندان پاک محمد (ع) برترین مردم و بر اهل‌بیت پاکدامن کریم او درود بفرستی و مرا از نمازگزاران، روزه­داران و حجاج بیت الله حرام‌ات، و از زائران قبر نبی­ات محمد (ص) که بر او و خاندان او (ع) بهترین تحیت و سلام باد، و از قصدکنندگان مراقد بزرگ قرار بدهی و مرا از شر مردم  نجات دهی و کار مرا در دین و دنیا، بر بهترین نظام جاری سازی.

پروردگارا، حمد از آن توست به‌خاطر آنچه که در شناخت حق این شب شریف و روز آن مرا به آن هدایت کردی و درباره ذکرت در آن به من توفیق دادی. پروردگارا دعای مرا در آن اجابت شده و عمل مرا مقبول، و ذکرم را برای تو در آن رفعت‌یافته قرار بده، و آنچه را که به من شناساندی، از من باز نستان، و آنچه را که به من عطا کردی، بر من مدام ساز و تا زمانی­که مرا باقی گذاشته­ای، سعادت را شامل من کن و زمانی­که مرا بازستاندی، مورد رحمت قرار بده.

پروردگارا در این شب شریف، مغفرت زایل­کننده معصیت­ها را از تو می­خواهم که مرا از عقاب دردناک ایمن بدارد و به ثواب عظیم‌ات بشارت بدهد. پروردگارا، در دعای نیک‌ام، پدر و مادر، فرزندان، برادران دینی و خویشاوندان‌ام را شریک کن، و با رحمتی جامع از جانب خودت ما را فرا بگیر که تو صاحب قدرتی وسیع هستی.

و ادامه داد: اگر برای او میسر نبود که این دعا را در وتر بخواند، بعد از آن بخواند، و آنچه را که بعد از وتر در شب جمعه با آن دعا می­شود، از روایت کراجکی ذکر کرده و گوید: زمانی­که از وتر خود فارغ شدی، با تسبیحی که ذکر آن گذشت تسبیح بگو و بعد از وتر بگو: منزهی تو خدایا و تو را حمد می­کنم، هیچ خدایی نیست جز تو خدای واحد که هیچ شریکی برای تو نیست، فرمانروایی از آن توست و حمد برای توست. زنده می­کنی و می­میرانی، می­میرانی و زنده می­سازی درحالی­که تو زنده­ای هستی که نمی­میری. خیر در دست توست که تو بر هر چیزی قادری. شب را در روز و روز را در شب داخل می­کنی و زنده را از مرده خارج می­سازی و مرده را از زنده، و هرکه را بخواهی بدون حساب روزی می­دهی. پروردگارا، آنچه که از پیش فرستادیم و آنچه که به تأخیر انداختیم و آنچه که پنهان کردیم و آنچه که آشکار کردیم و آنچه که از ما نسبت به آن از ما آگاه­تری بر ما ببخش و در دنیا و آخرت ما را به­وسیله آن به آرزوهایمان برسان و هر حاجتی را که برای ماست، به راحت­ترین شیوه و آسان­ترین راه و کامل­ترین عافیت و ستوده­ترین عاقبت، برآورده کن. سپس سه مرتبه می­گویی: «پاک و منزه است صاحب ملک و ملکوت، پاک و منزه است صاحب ملک قدوس» که در آن فضیلت بسیار است.

بعد از دو رکعت فجر در شب جمعه نیز این دعا را آورده است:

«پاک و منزه است کسی­که همه جفت­ها را از آنچه که زمین می­رویاند و از خودشان و از آنچه که نمی‌دانند خلق کرد. پاک و منزه است خداوند، زمانی­که عصر می­کنند و زمانی­که صبح می­کنند، و حمد در آسمان­ها و زمین و شامگاه و زمانی­که ظهر می­کنند از آن اوست، و او خدایی است که هیچ خدایی نیست جز او، عالم غیب و شهادت. او رحمان رحیم است. او خداست، هیچ خدایی نیست جز او فرمانروای پاک سلام. امان‌دهنده صاحب‌اختیار شکست‌ناپذیر جبار بزرگ‌منش است، پاک و منزه است از آنچه شریک قرار می­دهید، او خدای آفریننده ایجادکننده صورتگر است، اسمای حسنی از آن اوست، آنچه که در آسمان‌ها و زمین است او را تسبیح می­گوید و او شکست­ناپذیر داناست.

پروردگارا، بر کسی­که به‌وسیله او ما را از گمراهی نجات دادی، و بعد از جهالت توسط او ما را تعلیم دادی، سرورمان محمد (ص) رسول تو، صاحب إنابت (بازگشت به سوی تو) و دلالت، و بر اهل‌بیت پاک او، صاحبان ریاست و عدالت درود بفرست. {پروردگارا، اگر فراموش کردیم یا خطا نمودیم ما را مؤاخذه نکن. پروردگارا، باری بر ما حمل نکن آنچنان که بر کسانی­که قبل از ما بودند حمل کردی. پروردگارا، آنچه را که توانی بر آن نداریم بر ما حمل نکن و از ما درگذر و ما را بیامرز و مورد رحمت قرار بده، تو مولای ما هستی پس ما را بر قوم کافران پیروز گردان}»

[جمال الاسبوع/ بحارالانوار. ج 86. کتاب نماز 8. ابواب نماز فضیلت روز و شب جمعه ـ باب سوم. ح 26]

20. روز جمعه از طلوع فجر تا آخرین ساعات شب

علاوه بر استجباب شدید ذکر صلوات از غروب روز پنجشنبه تا غروب روز جمعه برخی روایات ساعات و اوقات مشخصی را در روز جمعه نیز جزء برترین ساعات ذکر صلوات معرفی کرده‌اند. امام صادق (ع) در روایاتی مطلق روز جمعه را از طلوع فجر تا آخر شب که شامل همه ساعات می‌شود ذکر می‌فرماید «خداوند تبارک و تعالی در روز جمعه هنگام طلوع فجر، فرشتگانی را می‌فرستد تا صلوات‌هایی را که بر محمد (ص) و آل محمد (ع) فرستاده می‌شوند تا آخر شب بنویسند.»

[دعائم الاسلام ج 1: ص 179 و 180/ بحارالانوار. ج 80. کتاب نماز 2. باب دهم. ح 105]

در روایتی دیگر امام صادق (ع) در ذکر اوصاف و فضایل و اعمال روز جمعه می‌فرمایند: «... مؤمن در هر جمعه با هفتاد برابر آنچه که در دست‌اش است بازمی­گردد؛ و این همان سخن او «وَلَدَيْنَا مَزِيدٌ»، [بقره: 35] {و پيش ما فزون‌تر [هم] هست} است و آن روز جمعه است که آن شبی خوش‌جلوه و روزی درخشان است؛ پس در آن تسبیح، تهلیل، تکبیر و ثنا و ستایش خدا و درود بر محمد (ص) و خاندان او (ع) را بسیار کنید...»

[تفسیر قمی: ص 512/ بحارالانوار. ج 86. کتاب نماز 8. ابواب نماز فضیلت روز و شب جمعه ـ باب دوم. ح 3]

زید شحّام نیز در نقل حدیثی از امام صادق (ع) می‌گوید: «شنیدم که امام صادق (ع) می­فرمود: هیچ عملی روز جمعه برتر از درود بر محمد (ص) و آل محمد (ع) نیست و اگرچه 101 مرتبه باشد. گوید، عرض کردم: چگونه بر آن‌ها صلوات بفرستم؟ فرمود: می­گویی: پروردگارا، صلوات‌ات و صلوات ملائکه­ات و انبیایت و رسولان‌ات و همه مخلوقات‌ات را بر محمد (ص) و اهل‌بیت محمد (ع)  قرار بده.»

[جمال الاسبوع/ بحارالانوار. ج 86. کتاب نماز 8. ابواب نماز فضیلت روز و شب جمعه ـ باب چهارم. ح 6]

رسول خدا (ص) در فضیلت صلوات در روز جمعه بدون قید ساعات مشخص می‌فرمایند: «در روز جمعه بسیار بر من صلوات بفرستید، زیرا هرکس صلوات بیشتری بر من بفرستد، منزلت او به من نزدیک‌تر است و کسی‌که در روز جمعه صدبار بر من صلوات بفرستد، در روز قیامت در حالی نزد من می­آید که بر چهره‌اش نوری است، و کسی‌که در روز جمعه هزاربار بر من صلوات بفرستد نمی­میرد مگر آنکه جایگاه‌اش را در بهشت می­بیند...»

[رساله شهید ثانی/ بحارالانوار. ج 86. کتاب نماز 8. ابواب نماز فضیلت روز و شب جمعه ـ باب چهارم. ح 36]

و همچنین حضرت رسول خدا (ص) می‌فرمایند: «هرکس در روز جمعه صد مرتبه بر من صلوات فرستد، خداوند شصت حاجت او را برآورده می‌سازد که سی حاجت آن دنیوی و سی حاجت دیگر مربوط به آخرت است.»

[جامع الاخبار: ص 72/ بحارالانوار. ج 91. کتاب ذکر و دعا 2. ابواب ذکرها و فضیلت‌های آن ـ باب بیست و نهم. ح 52] و [ثواب الاعمال: ص 141/ بحارالانوار. ج 91. کتاب ذکر و دعا 2. ابواب ذکرها و فضیلت‌های آن ـ باب بیست و نهم. ح 43]  

ابوهریره نیز این حدیث را به شکلی دیگر از رسول خدا (ص) در فضیلت صلوات در روز جمعه بیان می‌کند: «در روز جمعه زیاد بر من صلوات بفرستید، زیرا صلوات‌های شما در روز جمعه بر من عرضه می‌گردد.»

[درر المنثور ج 5: ص 218/ بحارالانوار. ج 91. کتاب ذکر و دعا 2. ابواب ذکرها و فضیلت‌های آن ـ باب سی‌ام. ح 6]  

امام صادق (ع) در ذکر نام‌ها و اوصاف‌ روزهای هفته روز جمعه را بدون هیچ قید مشخصی بافضیلت‌ترین روز برای ذکر صلوات معرفی می‌فرمایند: «شنبه برای ماست؛ يك‏شنبه برای شيعيان ما؛ دوشنبه برای دشمنان ما؛ سه‏شنبه برای بنى‏امیّه؛ چهارشنبه روز نوشيدن داروست؛ پنجشنبه در آن، حاجت‏ها برآورده می‏شود؛ و جمعه براى نظافت و خوشبو نمودن بوده و آن عيد مسلمانان است، و این روز از عید فطر و قربان، برتر است؛ و روز غدير، بهترين عيدهاست که 18 ذي‏الحجّه است و روز آن، روز جمعه بوده، و قائم خاندان ما در این روز ظهور می‏كند، و قيامت نیز روز جمعه برپا می‏شود؛ و در روز جمعه هيچ كارى برتر از صلوات بر محمد (ص) و خاندان او (ع) نيست.»

[الخصال: ص 33/ بحارالانوار. ج 56. کتاب آسمان و جهان 2. باب پانزدهم. ح 8] و [الخصال ج 2: ص 32/ بحارالانوار. ج 86. کتاب نماز 8. ابواب نماز فضیلت روز و شب جمعه ـ باب دوم. ح 7]

نبی (ص) فرمود: «در روز جمعه صلوات بر من را زیاد کنید که آن روزی است که در آن اعمال دوچندان می­شود.»

[دعائم الاسلام ج 1: ص 179/ بحارالانوار. ج 86. کتاب نماز 8. ابواب نماز فضیلت روز و شب جمعه ـ باب چهارم. ح 56]

امام صادق (ع) فرمود: «در روز جمعه هیچ عملی با فضیلت‌تر از صلوات بر محمد (ص) و آل او (ع) نیست.»

[الخصال ج 2: ص 32/ بحارالانوار. ج 91. کتاب ذکر و دعا 2. ابواب ذکرها و فضیلت‌های آن ـ باب بیست و نهم. ح 12]  

ادامه دارد...