آثار و برکات صلوات (بخش 34)
مسعود دهنمکی
فصل هشتم: مواقع صلوات
21. روز جمعه و در ساعات بعد از عصر روز جمعه
علاوه بر روایاتی که مطلق روز جمعه یعنی از طلوع فجر تا آخرین ساعات جمعه شب را برای ذکر صلوات ساعاتی شریف میدانند، برخی از روایات ساعات و اوقات مشخصتری را نیز در روز جمعه در فضیلت ذکر صلوات معرفی میکنند.
ابن سنان گوید، پس عرض کردم: «بسیار در این مورد چه تعداد است و در چه زمانی از اوقات روز جمعه افضل است؟ فرمود: صد مرتبه و آن باید بعد از عصر باشد.»
[جمال الاسبوع: ص 448-451/ بحارالانوار. ج 87. کتاب نماز 9. ابواب نماز فضیلت روز و شب جمعه ـ باب هشتم. ح 4]
از ابن ابوعمیر، از حماد بن عثمان گوید: «او از امام صادق (ع) سؤال کرد و گفت: ما را از برترین اعمال آگاه کن؟ فرمود: صد مرتبه ـ و هر آنچه بر آن بیفزایی بهتر است ـ صلوات بر محمد (ص) و خاندان محمد (ع) بعد از عصر.
از محمد بن موسی بن متوکل، از علی بن حسین سعدآبادی، از احمد بن ابوعبدالله برقی، از پدرش، از ابن ابوعمیر مشابه آن را آورده، با این تفاوت که در آن آمده است: صد مرتبه و یک مرتبه بعد از عصر.»
[المحاسن: ص 59/ بحارالانوار. ج 87. کتاب نماز 9. ابواب نماز فضیلت روز و شب جمعه ـ باب هشتم. ح 6] و [ثواب الاعمال: ص 143/ بحارالانوار. ج 87. کتاب نماز 9. ابواب نماز فضیلت روز و شب جمعه ـ باب هشتم. ح 7]
امام رضا (ع) فرمود: «بعد از عصر هفت مرتبه بگو: بارالها بر محمد (ص) و خاندان برگزیده محمد (ص) با برترین صلواتها درود بفرست و با برترین برکاتات بر آنان برکت ببخش و بر روح و جسم آنان سلام، رحمت و برکات خداوند باد؛ و اگر بعد از عصر ده مرتبه انّا انزلنا را قرائت کند، در آن ثوابی بزرگ است.»
[فقه الرضا/ بحارالانوار. ج 87. کتاب نماز 9. ابواب نماز فضیلت روز و شب جمعه ـ باب هشتم. ح 11]
و از رسول خدا (ص) روایت شده است: «او در ساعتی که در روز جمعه که در آن دعا استجابت میشود، میفرمود: پاک و منزه هستی، هیچ خدایی جز تو نیست، ای حنان، ای منان، ای خالق آسمانها و زمین، ای صاحب شکوه و اکرام.
و نیز از همان: مستحب است که روز جمعه بعد از عصر صد مرتبه «انا انزلناه فی لیله القدر» را قرائت کند و بر نبی به هر میزانی که توانست درود بفرستد و اگر قادر به هزار مرتبه بود انجام دهد و در غیر این صورت صد مرتبه بگوید.»
[مصباح المتهجد: ص 269 و 270/ بحارالانوار. ج 87. کتاب نماز 9. ابواب نماز فضیلت روز و شب جمعه ـ باب هشتم. ح 12]
تألیف شیخ فقیه ابو محمد جعفر بن احمد بن علی قمی با استنادش به امام صادق (ع) که فرمود: «چون روز قیامت شود، خداوند روزها را به صورتیکه مردم بدانند که آنها روزها هستند، محشور میسازد، سپس خداوند جمعه را پیش روی آن روزها مبعوث میسازد که مانند عروس صاحب جمال و کمال، به سوی دامادی صاحب دین و مال برده میشود. ادامه داد: بر در بهشت میایستد، درحالیکه روزها پشت سر اوست، شهادت میدهد و برای هرکسی در آن [روز] بر محمد (ص) و آل محمد (ع) زیاد صلوات فرستاده باشد، شفاعت میکند. به او گفته شد: زیاد یعنی چه مقدار و در چه اوقاتی بهتر است؟ فرمود: صد مرتبه، و آن باید بعد از نماز عصر باشد. سؤال کرد: چگونه بگویم؟ فرمود: میگویی: پروردگارا بر محمد (ص) و آل محمد (ع) صلوات بفرست و فرج آنان را تعجیل بفرما.»
[کتاب العروس/ بحارالانوار. ج 86. کتاب نماز 8. ابواب نماز فضیلت روز و شب جمعه ـ باب چهارم. ح 32]
22. روز جمعه و بعد از نماز صبح و در تعقیبات نماز صبح جمعه
از امام صادق (ع) روایت است که فرمود: «هرکه روز جمعه بعد از نماز صبح بگوید: پروردگارا، صلوات ملائکه، ساکنان عرش و همه مخلوقات، آسمان، زمین، انبیا و رسولانات را بر محمد (ص) و آل محمد (ع) قرار بده، گناه یک سال برای او نوشته نمیشود.»
[کتاب العروس/ بحارالانوار. ج 86. کتاب نماز 8. ابواب نماز فضیلت روز و شب جمعه ـ باب چهارم. ح 33]
از امام صادق (ع) روایت است: «هرکه بعد از نماز ظهر و نماز فجر در جمعه و غیر آن بگوید: (پروردگارا بر محمد (ص) و آل محمد (ع) صلوات بفرست و فرج آنها را تعجیل بفرما) نمیمیرد، مگر اینکه قائم، مهدی (عج) را درک کند.»
[مصباح المتهجد: ص 197، جنۀ الامان: ص 421 در حاشیه/ بحارالانوار. ج 86. کتاب نماز 8. ابواب نماز فضیلت روز و شب جمعه ـ باب چهارم. ح 51]
امام صادق (ع) فرمود: «هرکه بعد از نماز فجر و بعد از نماز جمعه بگوید: پروردگارا، صلواتات و صلوات ملائکهات و رسولانات را بر محمد (ص) و آل محمد (ع) قرار بده، گناه یک سال برای او نوشته نمیشود.»
[جنۀ الامان: ص 422/ بحارالانوار. ج 86. کتاب نماز 8. ابواب نماز فضیلت روز و شب جمعه ـ باب چهارم. ح 53]
در کتاب بحارالانوار جلد 99 و در کتاب زیارت پیامبران صلواتی مخصوص بر همه انبیا ذکر شد که در مقدمه متن صلوات که متنی طولانی نیز دارد وقت این صلوات بعد از نماز صبح روز جمعه ذکر شده است.
[بحارالانوار. ج 99. کتاب زیارت 3. ابواب زیارت فرزندان و یاران و نزدیکان امام]
23. روز جمعه بعد از نماز ظهر و در تعقیبات نماز ظهر روز جمعه
امام صادق (ع) میفرماید: «هرکه در تعقیب ظهر روز جمعه سه مرتبه بگوید: خدایا درود خود و درود ملائکه و رسولانات را برای محمد (ص) و خاندان محمد (ع) قرار بده، مابین دو جمعه، امانی برای او میشود؛ و نیز هرکه بعد از جمعه هفت مرتبه بگوید: خدایا بر محمد (ص) و خاندان محمد (ع) درود بفرست و فرج خاندان محمد (ص) را تعجیل بفرما، از اصحاب امام قائم (عج) میشود.»
[اعلامالدین/ بحارالانوار. ج 87. کتاب نماز 9. ابواب نماز فضیلت روز و شب جمعه ـ باب هفتم. ح 8]
و همچنین امام صادق (ع) میفرماید: «هرکه بعد از نماز ظهر و نماز فجر در جمعه و غیر آن بگوید: (پروردگارا بر محمد (ص) و آل محمد (ع) صلوات بفرست و فرج آنها را تعجیل بفرما) نمیمیرد، مگر اینکه قائم، مهدی (عج) را درک کند.»
[مصباح المتهجد: ص 197، جنۀ الامان: ص 421 در حاشیه/ بحارالانوار. ج 86. کتاب نماز 8. ابواب نماز فضیلت روز و شب جمعه ـ باب چهارم. ح 51]
24. روز جمعه و بعد از نماز جمعه
امام صادق (ع) فرمود: «هرکه بعد از نماز فجر و بعد از نماز جمعه بگوید: پروردگارا، صلواتات و صلوات ملائکهات و رسولانات را بر محمد (ص) و آل محمد (ع) قرار بده، گناه یک سال برای او نوشته نمیشود.»
[جنۀ الامان: ص 422/ بحارالانوار. ج 86. کتاب نماز 8. ابواب نماز فضیلت روز و شب جمعه ـ باب چهارم. ح 53]
انس روایت کرد که رسول خدا (ص) فرمود: «...هرکس در روز جمعه بعد از نماز امام، صدبار «قل هو الله احد» بخواند و صدبار صلوات بفرستد و هفتاد بار بگوید: خداوندا مرا با حلال خود از حرامات کفایت کن و و مرا با نعمت خود از غیر خودت بینیاز کن، خداوند صد حاجت او را برآورده میکند، هشتاد حاجت اخروی و بیست حاجت دنیوی.»
[رساله شهید ثانی/ بحارالانوار. ج 86. کتاب نماز 8. ابواب نماز فضیلت روز و شب جمعه ـ باب چهارم. ح 36]
و از آن، روایت دیگری است که با استناد به جدّ خود ابو جعفر طوسی، از علی بن ابوجید، از محمد بن حسن بن ولید، از شیخ جعفر بن سلیمان قمی در آنچه که در کتاب او «ثوابالاعمال»، با استناد به امام صادق (ع) روایت کرده، که فرمود: «هرکه روز جمعه بعد از فراغت از نماز جمعه و قبل از اینکه پاهایاش را خم کند، هفت مرتبه حمد، هفتمرتبه (قل أعوذ بربّ الفلق) و هفتمرتبه قل (أعوذ بربّ النّاس) را قرائت کند، تا روز جمعه دیگر مصیبتی بر او فرود نمیآید و فتنهای به او نمیرسد و اگر بگوید: (بارالها مرا از اهل بهشتی که آکندگی آن برکت و آبادکنندگان آن ملائکه است، همراه نبیمان محمد (ص) و پدرمان ابراهیم (ع) قرار بده.) خداوند او را با ابراهیم (ع) در دارالسلام جمع کند، که درود خداوند بر محمد (ص) و ابراهیم (ع) و خاندان مطهر آنان باد.
و از آن جمله، روایت دیگری از اصل شیخ محمد بن عمیر ـ رضی الله عنه ـ که بر علم، پرهیزکاری و شایستگی او اتفاق نظر وجود دارد، چیزی آورده که لفظ آن این است: عبدالله بن مغیره از کسیکه از امام صادق (ع) روایت کرد آورده است: هرکه روز جمعه هنگامیکه سلام میدهد و قبل از اینکه چهار زانو بنشیند، هفتمرتبه حمد، هفتمرتبه (قل هو الله احد)، هفتمرتبه (قل أعوذ بربّ الفلق)، هفتمرتبه قل (أعوذ بربّ النّاس)، یکمرتبه آیۀ الکرسی و یکمرتبه آیۀ السخره که در سوره اعراف است و آخر توبه و آخر حشر را قرائت کند، بین دو جمعه او را کفایت میکند.
مؤلف: و ابن ابو عمیر کسی است که به مرسلههای او عمل میشود، چنانکه به مسندهای ثقات غیر او عمل میشود.
و از آن جمله، روایت پسران از پدران، از خاندان رسولالله (ص) است که هرکه روز جمعه بعد از نماز جمعه یکمرتبه حمد و هفتمرتبه (قل أعوذ بربّ الفلق) را قرائت کند، تا جمعه دیگر مصیبتی بر او فرود نمیآید و فتنهای به او نمیرسد و اگر بگوید : (بارالها مرا از اهل بهشتی که آکندگی آن برکت و آبادکنندگان آن ملائکهاند، همراه نبیمان محمد و پدرمان ابراهیم (ع) قرار بده.) خداوند او را با محمد (ص) و ابراهیم (ع) در دارالسلام جمع کند.
و از آن جمله روایت دیگری است که رسولالله (ص) فرمود: هرکه بعد از نماز جمعه هفتمرتبه فاتحۀ الکتاب، هفتمرتبه (قل هو الله احد)، هفتمرتبه (قل أعوذ بربّ الفلق)، و یکمرتبه فاتحۀ الکتاب و هفتمرتبه (قل أعوذ بربّ النّاس) را قرائت کند، تا جمعه دیگر مصیبتی بر او فرود نمیآید و فتنهای به او نمیرسد.
و برخی اصحاب ما افزودهاند که بعد از آنچه که ذکر شد، آیۀ الکرسی را قرائت میکند و میخواند: {درحقيقت پروردگار شما آن خدايى است كه آسمانها و زمين را در شش روز آفريد، سپس بر عرش استيلا يافت. روز را به شب كه شتابان آن را مىطلبد مىپوشاند و [نيز] خورشيد و ماه و ستارگان را كه بهفرمان او رام شدهاند [پديد آورد]. آگاه باش كه [عالم] خلق و امر از آن اوست. فرخنده خدايى است پروردگار جهانيان، پروردگار خود را به زارى و نهانى بخوانيد كه او از حدگذرندگان را دوست نمىدارد و در زمين پس از اصلاح آن فساد مكنيد و با بيم و اميد او را بخوانيد كه رحمت خدا به نيكوكاران نزديك است.} و آخر سوره توبه: {قطعاً براى شما پيامبرى از خودتان آمد كه بر او دشوار است شما در رنج بيفتيد. به [هدايت] شما حريص و نسبت به مؤمنان دلسوز و مهربان است، پس اگر روى برتافتند بگو: خدا مرا بس است، هيچ معبودى جز او نيست، بر او توكل كردم و او پروردگار عرش بزرگ است.}
و اگر بگوید: بارالها، من با حاجتام تو را قصد کردم و نیاز و فقر و بیچارگیام را به سوی تو آوردهام و من به رحمت تو امیدوارتر از عمل خود هستم، و مغفرت و رحمت تو وسیعتر از گناهان من است؛ پس برآورده کردن هر حاجتی را که دارم، با قدرت خود بر آن، و با آسان بودن آن برای تو برعهده بگیر که من هرگز به خیری دست نیافتم مگر از جانب تو، و کسی غیر از تو هیچ بدی را از من دور نکرده است. و برای آخرتام و دنیایام جز به تو، و برای روز نیاز و تنهاییام در قبر، جز به تو امید نبستم. بر محمد (ص) و خاندان محمد (ع) درود بفرست و خیر دنیا و آخرت را به من ببخش و شر دنیا و آخرت را از من دور کن. بارالها مرا از اهل بهشتی که آکندگی آن برکت وآبادکنندگان آن ملائکهاند، همراه نبیمان محمد (ص) و پدرمان ابراهیم (ع) قرار بده، خداوند او را با محمد (ص) و ابراهیم (ع) در دارالسلام جمع کند.
گوید: و مستحب است که بر نبی (ص) و خاندان او (ع) درود بفرستد و بگوید: خدایا، درود ملائکهات و انبیایت را بر محمد (ص) وخاندان او (ع) قرار بده. پس هرکه این را بگوید، گناه یک سال برای او نوشته نمیشود.
گوید: به روایت دیگری، میگوید: خدایا بر محمد (ص) و خاندان او (ع) درود بفرست و در فرج آنها تعجیل بفرما. پس هرکه این را بگوید نمیمیرد تا اینکه صاحب امر را درک کند.»
[جمال الاسبوع: ص 445/ بحارالانوار. ج 87. کتاب نماز 9. ابواب نماز فضیلت روز و شب جمعه ـ باب هفتم. ح 7]
25. روز جمعه و بعد از نماز عصر و در تعقیبات نماز عصر
امام صادق (ع) فرمود: «هرکه روز جمعه بعد از نماز عصر، قبل از اینکه از نماز خارج شود، بر محمد (ص) و خاندان او (ع) درود بفرستد و دهمرتبه بگوید: «بارالها بر محمد (ص) و خاندان برگزیده و پسندیده او (ع) با برترین درودها درود بفرست و با برترین برکاتات بر آنان برکت ببخش و سلام، رحمت و برکات خداوند بر روح و جسم آنان باد»، ملائکه از آن جمعه تا جمعه آینده تا همان ساعت بر او درود میفرستند.»
[جمال الاسبوع: ص 445-447/ بحارالانوار. ج 87. کتاب نماز 9. ابواب نماز فضیلت روز و شب جمعه ـ باب هشتم. ح 4]
حماد بن عثمان از امام صادق (ع) سؤال کرد و گفت: «ما را از بهترین کارهای [روز جمعه] آگاه ساز؛ فرمود: صد مرتبه صلوات فرستادن بر محمد (ص) و آل محمد (ع) بعد از نماز عصر، و هرچه به آن بیفزایی، فضیلت بیشتری دارد.»
[المحاسن: ص 59/ بحارالانوار. ج 83. کتاب نماز 5. ابواب مکان نمازگزار ـ باب چهلم. ح 3]
امام صادق (ع) فرمود: «چون روز جمعه نماز عصر را خواندی، هفتمرتبه بگو: بارالها بر محمد (ص) و خاندان برگزیده و پسندیده او با برترین درودها درود بفرست و با برترین برکاتات بر آنان برکت ببخش و سلام، رحمت و برکات خداوند بر روح و جسم آنان باد و همچنین: درود بر نبی (ص) را بعد از نماز عصر روز جمعه اینگونه میگویی: خدایا بر محمد (ص) و خاندان محمد (ع) درود بفرست و محمد (ص) و خاندان محمد (ع) را رفعت ببخش و بر محمد (ص) و خاندان محمد (ع) کسانیکه از آنان آلودگی را زدودی و پاک و پاکیزهشان کردی، رحمت بیاور.
همچنین فرمود: زمانیکه روز قیامت شود، خداوند روزها را محشور میکند و جمعه را پیش روی آنان، مانند عروس با کمال و جمال که به سوی مرد صاحب دین و مال برده میشود، محشور میکند. پس بر در بهشت میایستد درحالیکه روزها پشت سر اوست و برای هرکسی در آن که بر محمد (ص) و خاندان محمد (ع) صلوات بسیار فرستاده باشد، شفاعت میکند.»
[جمال الاسبوع: ص 445-447/ بحارالانوار. ج 87. کتاب نماز 9. ابواب نماز فضیلت روز و شب جمعه ـ باب هشتم. ح 4]
تألیف شیخ فقیه ابو محمد جعفر بن احمد بن علی قمی با استناد به امام صادق (ع) که فرمود: «چون روز قیامت شود، خداوند روزها را به صورتیکه مردم بدانند که آنها روزها هستند، محشور میسازد، سپس خداوند جمعه را پیشروی آن روزها مبعوث میسازد که مانند عروس صاحب جمال و کمال، به سوی دامادی صاحب دین و مال برده میشود. ادامه داد: بر در بهشت میایستد، درحالیکه روزها پشت سر اوست، شهادت میدهد و برای هر کسی در آن [روز] بر محمد (ص) و آل محمد (ع) زیاد صلوات فرستاده باشد، شفاعت میکند. به او گفته شد: زیاد یعنی چه مقدار و در چه اوقاتی بهتر است؟ فرمود: صد مرتبه، و آن باید بعد از نماز عصر باشد. سؤال کرد: چگونه بگویم؟ فرمود: میگویی: پروردگارا بر محمد (ص) و آل محمد (ع) صلوات بفرست و فرج آنان را تعجیل بفرما».
[کتاب العروس/ بحارالانوار. ج 86. کتاب نماز 8. ابواب نماز فضیلت روز و شب جمعه ـ باب چهارم. ح 32]
از امام صادق (ع) سؤال شد که بهترین اعمال در روز جمعه چیست؟ حضرت فرمود: «اینکه بعد از نماز عصر، صد مرتبه بر محمد (ص) و آل محمد (ع) صلوات بفرستی و اگر بیشتر از این شد، چه بهتر.»
[جامع الاخبار: ص 74/ بحارالانوار. ج 91. کتاب ذکر و دعا 2. ابواب ذکرها و فضیلتهای آن ـ باب بیست و نهم. ح 52]
26. نماز چهار رکعتی سفارششده از جانب پیامبر (ص) برای روز و شب جمعه، بعد از نماز نافله مستحب
رسول خدا (ص) فرمود: «هرکه شب جمعه یا در روز آن، یا در شب پنجشنبه یا روز آن، یا شب دوشنبه یا روز آن، چهار رکعت بخواند که در هر رکعت آن هفتمرتبه فاتحۀ الکتاب و یک مرتبه (إنا انزلناه فی لیلۀ القدر) را بخواند و میان آن دو با یک سلام فاصله ایجاد کند و چون از آن فارغ شود، صد مرتبه بگوید: پروردگارا بر محمد (ص) و آل محمد (ع) صلوات بفرست. و صد مرتبه، پروردگارا بر محمد (ص) و بر جبرئیل (ع) صلوات بفرست. خداوند هفتاد هزار قصر به او عطا میکند که در هر قصری هفتاد هزار خانه و در هر خانهای هفتاد هزار اتاق، و در هر اتاقی هفتاد هزار کنیز است.»
[مصباح المتهجد: ص 181/ بحارالانوار. ج 86. کتاب نماز 8. ابواب نماز فضیلت روز و شب جمعه ـ باب سوم. ح 34] و [جمال الاسبوع/ بحارالانوار. ج 86. کتاب نماز 8. ابواب نماز فضیلت روز و شب جمعه ـ باب سوم. ح 34]
27. صلوات در شب و روز جمعه
از امام صادق (ع) روایت شده است که فرمود: «صدقه در شب جمعه و روز آن هزار برابر میشود و درود بر محمد (ص) و آل او (ع) در شب جمعه با هزار حسنه برابر است؛ و خداوند در آن هزار سیئه را برمیدارد و در آن هزار درجه را بالا میبرد، و درود فرستنده بر محمد (ص) و آل او (ع) در شب جمعه نور او تا قیام قیامت در آسمان میدرخشد و ملائکه خدا در آسمان برای او استغفار میکنند و فرشته گماردهشده بر قبر رسول خدا (ص) تا قیام قیامت برای او استغفار میکند.»
[المقنعه: ص 26/ بحارالانوار. ج 86. کتاب نماز 8. ابواب نماز فضیلت روز و شب جمعه ـ باب سوم. ح 21]
28. روز جمعه با ذکر ده صلوات گناهان هشتادساله آمرزیده میشود
پیامبر (ص) فرمود: «هرکس در روز جمعه دهمرتبه بر من صلوات فرستد، خداوند گناهان هشتادسالهاش را میبخشد.»
[جامع الاخبار: ص 70/ بحارالانوار. ج 91. کتاب ذکر و دعا 2. ابواب ذکرها و فضیلتهای آن ـ باب بیست و نهم. ح 52]
29. نماز چهار رکعتی سفارششده از جانب پیامبر (ص) برای روز و شب دوشنبه، بعد از نماز نافله مستحب
رسول خدا (ص) فرمود: «هرکه شب جمعه یا در روز آن، یا در شب پنجشنبه یا روز آن، یا شب دوشنبه یا روز آن، چهار رکعت بخواند که در هر رکعت آن هفتمرتبه فاتحۀ الکتاب و یکمرتبه (إنا انزلناه فی لیلۀ القدر) را بخواند و میان آن دو با یک سلام فاصله ایجاد کند و چون از آن فارغ شود، صد مرتبه بگوید: پروردگارا بر محمد (ص) و آل محمد صلوات بفرست. و صد مرتبه، پروردگارا بر محمد (ص) و بر جبرئیل صلوات بفرست. خداوند هفتاد هزار قصر به او عطا میکند که در هر قصری هفتاد هزار خانه و در هر خانهای هفتاد هزار اتاق، و در هر اتاقی هفتاد هزار کنیز است.»
[مصباح المتهجد: ص 181/ بحارالانوار. ج 86. کتاب نماز 8. ابواب نماز فضیلت روز و شب جمعه ـ باب سوم. ح 34] و [جمال الاسبوع/ بحارالانوار. ج 86. کتاب نماز 8. ابواب نماز فضیلت روز و شب جمعه ـ باب سوم. ح 34]
30. ذکر صلوات بعد از تجدید وضو و خواندن دو رکعت نماز مستحبی
حسن بن صالح گفت: شنیدم که امام صادق (ع) میفرمود: «هرکسي كه وضو بگیرد، و آن را به کمال انجام دهد سپس دو رکعت نماز به جای آورد و رکوع و سجود آن را بهطور كامل ادا نمايد، سپس بنشیند و مدح و ثنای خدا را بگوید و بر رسولالله (ص) صلوات بفرستد و سپس از خدا حاجتاش را طلب کند، پس نیکی را در جایی که گمان میرود طلب کرده است و هرکه نیکی را در جایی که گمانش میرود طلب نماید ناامید نمیگردد.»
و از کتابی دیگر از امام صادق (ع) روایت کرد که فرمود: «بسان کسیکه بررسی و مشاهده ميکند عمل کن.»
[مشکاۀ الانوار: ص 75 و 46/ بحارالانوار. ج 81. کتاب نماز 3. ابواب مکان نمازگزار ـ باب شانزدهم. ح 47]
ادامه دارد...